De stad Tienen was meer dan eens het strijdtoneel van wrede oorlogen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog, in augustus 1914, werd Tienen zwaar getroffen door Duitse aanvallen, waarbij delen van de stad in vlammen opgingen en burgerslachtoffers vielen. In de Tweede Wereldoorlog speelde Tienen opnieuw een rol, met bombardementen en bezettingen die het dagelijks leven verstoorden. Vandaag herdenkt de stad deze turbulente periodes met gedenktekens en monumenten. We zetten de belangrijkste even op een rijtje.
Heldensquare
In de schaduw van de imposante O.-L.-V.-ten-Poelkerk in Tienen ligt een sereen pleintje. Daar staat een indrukwekkend herdenkingsmonument ter ere van de slachtoffers van 1830, de Eerste Wereldoorlog (1914-1918), en de Tweede Wereldoorlog (1940-1945).
Wat het eerst opvalt, is het monument met de vijf zuilen. Elke zuil symboliseert een groep slachtoffers: soldaten, verzetsstrijders, politieke gevangenen, burgerlijke slachtoffers (waaronder vrouwen en kinderen), en gedeporteerden. Rond de koepel liggen vier stenen met de namen van Dachau, Zwickau, Stalag IA en Breendonk. Grond uit deze historische locaties kwam in urnen naar Tienen, waardoor het monument een krachtige verbinding maakt met de plekken.
Een inscriptie op de muur langs het monument herinnert aan het ultieme offer: “Voor uw vrijheid zijn mensen gestorven.” De namen van gesneuvelden zijn aangebracht op gedenkplaatjes in de muur. Het gaat om alle dodelijke slachtoffers uit Tienen van de oorlogen van 1830, 1914-1918 en 1940-1945.
Adres: Grote Markt
Gouden Madam
Een ander groots monument is de gevleugelde vrouwenfiguur met wapperende gewaden aan de Kalkmarkt. Het monument ter ere van de Tiense gesneuvelden en gedeporteerden van WO I beeldt de Griekse godin van de overwinning Nikè uit. Ze kreeg in Tienen al snel de bijnaam ‘De Gouden Madam’. Het standbeeld uit 1923 is een verguld bronzen beeld gemaakt door de Brusselse kunstenaar Egide Rombaux. De Brusselse architect Leon Govaerts ontwierp de sokkel.
Op drie zijden van de sokkel staan de namen van de 81 gesneuvelde Tienenaars in militaire dienst en de 7 gedeporteerde burgers die hun ballingschap niet overleefden. Het portret van de koning-soldaat Albert I siert de voorzijde van het monument. De plaatsnamen herinneren aan belangrijke wapenfeiten in de oorlog. De vierlobbige zuil is samengesteld uit de loop van vier kanonnen. Elk kanon draagt een naam van een belangrijke veldslagen van het beginoffensief in 1914: IJzer, Luik, Houtem en Halen. Uit de vlammen en de rook, die uit de monden van de kanonnen spuwen, wordt Niké geboren. De krans van laurier op de sokkel is met vier trouwen aan de kanonnen bevestigd. Op de vier hoeken liggen vier vlammende kanonballen.
De Gouden Madam en haar sokkel werden recent gerenoveerd. Sindsdien waakt Nikè met haar gouden gloed over de Tienenaars.
Adres: Kalkmarkt
Monument ter ere van de gesneuvelden bij Sint-Margriete-Houtem
In 1921 wou de Gentse oud-strijdersvereniging Amicale des Anciens Combattans de Hauthem Ste-Marguerite graag een herdenkingsmonument voor de Belgische gesneuvelden van de Eerste Wereldoorlog oprichten.
Het oorlogsmonument op de Kabbeekvest is ontworpen door de Gentse beeldhouwer Hippolite Le Roy. Zijn broer, de architect Maximiliaan Le Roy, ontwierp de sokkel.
Het monument staat bol van de vaderlandslievende retoriek en herdenkt de veldslag bij Sint-Margriete-Houtem in 1914. Het beeld zowel de heldenmoed van de Belgische troepen als de gruweldaden van het Duitse leger uit.
Centraal staan twee Belgische militairen. De liggende officier, gewond maar vastberaden, wijst naar Sint-Margriete-Houtem en spoort zijn kameraden aan. De staande soldaat reageert door zijn geweer te herladen.
Aanvankelijk werden op de vleugels van het monument scènes afgebeeld van Duitse schendingen van Belgisch grondgebied. De Duitse overheid nam aanstoot aan deze afbeeldingen en liet de platen tijdens de Tweede Wereldoorlog verwijderen. Tegenwoordig sieren symbolische emblemen en inscripties het monument, met verwijzingen naar veldslagen en de oprichters.
In 2018 werd het 55 ton zware oorlogsmonument met grote kranen verplaatst voor de herinrichting van de vesten door het Agentschap Wegen en Verkeer. Een oorlogsmonument dat door de lucht zweefde, het was zeker iets unieks.
Adres: hoek Kabbeekvest/Oplintersesteenweg
Militaire begraafplaats Sint-Margriete-Houtem
Deze militaire begraafplaats aan de Wijngaardenstraat en de Oplintersesteenweg geeft een aantal gesneuvelden van de veldslag van Sint-Margriete-Houtem een eervolle begraafplaats. Op deze begraafplaats liggen er 173 Belgische soldaten, die overwegend tot het 2de en 22ste Linieregiment behoorden, begraven. Op één na sneuvelden allen tijdens de gevechten bij Oplinter en Sint-Margriete-Houtem op 18 augustus 1914. Deze soldaten wilden de opmars van Duitse troepen stoppen rond Tienen. Ze leden grote verliezen en kregen het bevel zich terug te trekken richting Leuven. Nog dezelfde avond trokken de Duitsers Tienen binnen. De begraafplaats is nu een serene plek waar de dappere soldaten hun laatste rustplaats kregen.
Adres: Wijngaardestraat in Sint-Margriete-Houtem
Necropolis
De Sint-Pieterskerk staat sinds de 13de eeuw in Grimde. Tijdens de Eerste Wereldoorlog kreeg dit mooie kerkje een nieuwe bestemming. In het voorjaar van 1915 begroef Rode Kruismedewerker Léonard Reynaerts 145 Belgische gesneuvelden in de vervallen kerk. Een groot deel van de gesneuvelden kwam op 18 augustus 1914 om het leven tijdens de gevechten van Grimde, Oplinter en Sint-Margriete-Houtem. Sindsdien is de kerk een Necropolis.
De aangrijpende, serene sfeer in de Necropolis wordt nog versterkt door de glasramen die werden ontworpen door de Brusselse kunstschilder Maurice Langaskens.
De Necropolis is sinds 2002 beschermd, omwille van zijn uitzonderlijke karakter en bijzondere historische en artistieke waarde. Het monument is dan ook uniek in zijn soort. In heel Europa zijn er slechts enkele kerken die tot een begraafplaats werden omgevormd.
De Necropolis is van april tot september dagelijks geopend van 08.00 tot 18.00 uur. Van oktober tot maart is de voormalige Sint-Pieterskerk geopend van 08.00 tot 17.00 uur.
Adres: Pastorijstraat 198-218 in Grimde
Monument gesneuvelden WO I in Goetsenhoven
Op het Goetsenhovenplein herdenkt een monument de oorlogsslachtoffers van WO I. Het werd in 1921 opgericht. De soldaat heeft een granaat in de ene hand, klaar om ze in de richting van de vijand te gooien. In de linkerhand houdt hij een geweer met bajonet vast. Naar verluidt is het wapen dat de soldaat vasthoudt een echt geweer. Een inscriptie op het monument herinnert eraan dat het monument geschonken werd door Gaston Philips die in het kasteel van Ast woonde.
Adres: Goetsenhovenplein in Goetsenhoven
Monument Kazerneplein
Op het Sint-Jorisplein prijkt een groot en zwaar monument. Jacques Piron werd geboren in Tienen als zoon van architect Jean Piron (1887-1958), was de architect van het ontwerp oorlogsgedenkteken op het Kazerneplein, opgericht te nagedachtenis aan de gesneuvelden van het 16de artillerieregiment aan het IJzerfront tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het werd ingehuldigd in 1930.
Kleinere gedenkplaten
Ook heel wat Tiense deelgemeenten werden in oorlogstijden zwaar onder vuur genomen. Ook daar bevinden zich monumenten of gedenkplaten om de gestorvenen te eren. Zo vind je nog herinneringen aan de oorlog in Hakendover, Bost, Kumtich, Vissenaken, Sint-Margriete-Houtem en Oplinter.
Herdenkingen
Ieder jaar herdenkt de stad samen met de pattriotische verenigingen WO I en WO II tijdens een aantal plechtigheden.