De Tiense toteman is een heerlijk streekproduct. Al eeuwenlang smullen Tienenaars in de kerstperiode van het smakelijke brood. Vanwaar komt die traditie? Wie is er ooit mee begonnen? We zochten het voor je uit.
De Tiense toteman is veel meer dan een simpel rozijnenbroodje voor de feestdagen. Het is een warme, smakelijke traditie die al sinds de 16de eeuw opduikt in oude geschriften. Uit de brieven van toenmalig pastoor Cans van het Begijnhof leren we dat dit een uitzonderlijk cadeau was voor de pastoor en de begijnen. Een toteman is een wit kerstbrood, gemaakt van een rijk deeg en rijkelijk voorzien van krenten of rozijnen. Vandaag is een rozijnenbrood natuurlijk makkelijk verkrijgbaar, maar vijf eeuwen geleden was dat zo evident.
Kinneke Jezus
Vanwaar komt de bijzondere vorm dan? Het brood was een kerstgeschenk ter ere van de geboorte van Jezus. Pasgeborenen werden destijds ingewikkeld in doeken, zodat ze niet konden bewegen en lekker warm bleven. Het brood, dat zo'n ingebakerd kind voorstelt, heeft twee ronde uiteinden. Die worden in het Tiense dialect ‘toten’ genoemd ([tout], uitgesproken zoals hout of zout). De oorsprong van de naam 'toteman' houdt dus verband met de vorm van het kerstbrood dat het pasgeboren kindje Jezus zou voorstellen.
Een brood vol tradities
Doorheen de eeuwen speelde de toteman een hoofdrol in tal van lokale gebruiken. De Rederijkers verlootten hem tijdens hun kerstfeest, cafés organiseerden kaartavonden waar je een toteman kon winnen, en kinderen vonden op kerstochtend vaak een toteman op hun hoofdkussen. Veel Tiense gezinnen genoten meteen na de middernachtmis van een dikke snee toteman met warme chocolademelk. Minder jonge Tienenaars zullen deze herinneringen ongetwijfeld koesteren.
Een brood om te koesteren
Vandaag blijft de toteman een heerlijk stukje Tiens erfgoed. Elk jaar bakt de Tiense bakkersbond één weekend in december lekkere totemannen om te smullen in de kerstperiode. Ze bakken het brood op ambachtelijke wijze in een grote houtoven. Neem een hap en proef de geschiedenis van het smakelijke brood.
Leuk weetje om af te sluiten: in het Tiense dialect kreeg het woord ‘toteman’ nog een extra betekenis: een toutemàn is ook iemand die grappig uit de hoek kan komen, maar waarvan je nooit vooraf weet wat je mag verwachten. “Hà gè, doe sèn toutemàn!” of het variatievolle “Gè zèt mich ne noemmerou.”
Bedankt aan Luc Lambrecht voor de input.
