Het Tiense stadsmuseum het Toreke is een gebouw met een opvallende architectuur, waar een bijzonder verhaal achter schuilgaat. Door de jaren heeft de plek vele gedaantes ondergaan.
Het Toreke is een gebouw met een lange geschiedenis. Het is een ontwerp van architect François Drossaert, die onder andere ook het stadhuis van Tienen ontwierp. Het gebouw dateert van 1848 en deed oorspronkelijk dienst als stadsgevangenis.
Stadsgevangenis
Het project voor de bouw van een nieuwe gevangenis kwam voor de eerste maal op tafel tijdens de gemeenteraadszitting van 22 juni 1833. Bedoeling was om een soort van 'doorvoergevangenis' te bouwen, vanwaar gevangenen onder begeleiding van de rijkswacht konden overgebracht worden naar centrale instellingen. Ook de veroordeelden van de politierechtbanken van de twee Tiense kantons en het kanton Glabbeek zouden hier een onderkomen vinden. De plannen bleven echter even in de koelkast liggen.
Het was pas in 1847 dat architect François Drossaert het ontwerpdossier van de nieuwe stadsgevangenis voorstelde. Het gebouw staat nu op de plek die hij voor ogen had, achter het voormalige 'corps de garde', waar het politiekorps huisveste. Bij het begin van de 19e eeuw kwam hier nog de brandbestrijding bij en werden de agenten ook pompiers.
Recyclage avant la lettre
Zelfs in die tijd was hergebruik van materialen al een ding. Zo recupereerde men heel wat materialen van de gesloopte 18de-eeuwe Gevangenispoort. In 1847 moest deze poort plaats ruimen voor de aanleg van de steenweg op Hoei, maar zoals gepland kregen de constructiematerialen een nieuw leven in de stadsgevangenis op de Grote Markt. Sporen hiervan zijn nog terug te vinden in het huidige gebouw. Zestien eikenhouten deuren werden gerecupereerd. Ook een deel van het zware ijzeren traliewerk voor de ramen was afkomstig uit de vroegere stadspoort.
Mannen en vrouwen apart
Gek genoeg was het meest iconische onderdeel van het gebouw origineel niet in de plannen terug te vinden. Pas in de uitvoeringsfase kwam de architect met het idee op de proppen.
Het gevangenisgedeelte, dat zich op de verdieping bevond, was alleen toegankelijk via een kleine deur in de voorgevel. Via een smalle wenteltrap werden de gedetineerden naar boven gehesen. De smalle wenteltrap leidde naar een ronde overloop, die toegang bood tot het cellengedeelte. In de linkervleugel bevonden zich vier cellen voor de vrouwelijke gedetineerden, aan de rechterzijde werden exact dezelfde ruimten voorzien voor de mannelijke gevangenen. Beide delen werden strikt gescheiden door een muur.
Bescherming als monument
Op 1 oktober 1848 werd het gebouw in dienst genomen. Tot in 1862 werden hier de politiestraffen uitgezeten. Daarna was het enkel nog een doorgangsgevangenis. Toen in 1896 was cipier niet langer een staatsfunctie en werd ‘het Toreke’ een plek waar verstoorders van de openbare orde (lees: dronkelappen) een nacht kwamen doorbrengen. Het gebouw zou, samen met het voorliggende corps de garde, tot in 1972 door de Tiense politiediensten gebruikt worden. Bij Koninklijk Besluit van 13 juni 1973 werden de gevels en de daken van beide gebouwen wegens het algemeen belang gevormd door de artistieke en historische waarde als monument beschermd. Sinds 8 oktober 2021 is de voormalige stadsgevangenis aangeduid als vastgesteld bouwkundig erfgoed.
Stedelijk museum
In 1978 kreeg het een heuse make-over. De restauratie lag in handen van architect Jacques Piron. Sindsdien is het Toreke ingericht als stedelijk museum, waar bezoekers de rijke geschiedenis van onze regio kunnen ontdekken.
Zo kom je er bijzondere vondsten uit het Gallo-Romeinse tijdperk tegen, of ontdek je de geschiedenis van het Hageland met een focus op de periode tussen de 16de en 20ste eeuw. Met tijdelijke tentoonstellingen ontdek je elke keer weer iets nieuws over het rijke, Tiense verleden.
Benieuwd naar de tentoonstellingen?
Meer info over Museum het Toreke
Adres: Grote Markt 6 in Tienen
